The Guinayangan Republic

Ang sitio ng Iba na sakop ng Brgy.Dancalan ay dating pag-aari ni Don Francisco Garcia at G.Pefecto Rufo Sr. Hindi kagaya sa pangkaraniwang anyong lupa na nasasakupan ng bayan ng Guinayangan na mabundok at maburol, ang sitio Iba ay talagang kakaiba. Malawak ang pantay na lupa at matatanaw mo halos lahat ng bahagi ng nasasakupan nito sa kahit saang lugar ka nakatayo. Marami itong taniman ng palay at sari-saring mga gulay. May malawak na damuhan na magandang pastulan ng mga hayop.

Pagkalipas ng mga panahon ay nabili ito ni Don Juan Gallego ng Camaranes Sur. Ito’y pinaunlad niya at ginawang hasyenda bilang pastulan ng mga baka. Nang sumiklab ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig, naiwan ni Don Gallego ang kanyang bakahan . Sa pagbabalik ng kaayusan matapos ang digmaan, nasira ang hasyenda ni Don Gallego at nawala na ang kanyang mga bakahan. Napagdisisyunan na lamang niya na ipagbili ang malawak na lupain kina G.Emilio Biscocho. Kay G.Regino Aro, at kay G. Gregorio Mendoza.

Nang ang sito ng Iba ay humiwalay sa Dancalan at naging isang ganap na Barangay noong taong 1967, tinawag nila itong Arbismen. Hinango nila ito sa mga unang pantig ng mga pangalan ng Aro, Biscocho, at Mendoza, ang mga taong nagmamay-ari ng mga malalaking lupa sa baryong ito.
Unang naging Kapitan del Baryo si G.Esteban Perez, ang dating katiwala sa lupain ng mga Biscocho. Sinundan naman siya ni G.Oresteo Ramos. Nasakop ng programang agraryo ang lupain ng asyenda, napamahagi ito sa pamamagitan ng “Land Reform” ng pamahalaan sa mga tauhan at mga magsasakang nagtratrabaho dito. Sa pangkasalukuyan iba’t iba ng mga pamilya ang nagmamay-ari ng mga lupain sa Arbismen, ngunit ang pangalan nito ay nanatiling paalala sa mga tao na ang baryong ito ay dating pag-aari ng tatlong angkan.

ref. "Guinayangan Noon at Ngayon" by Mrs.Alodia F. Molines
ref. Mrs. Librada Rufo-Tan
ref. Mrs. Liwayway Pedregal-Rufo